Komple taşımada araç seçimi, "en büyük dorseyi gönder" meselesi değildir. Yükün hacmi ve ağırlığı, teslim adresinin araç kabul edip etmediği, boşaltma yöntemi ve varsa ısı gereksinimi — bunların hepsi aynı karara girer.
Bu yazıda araç tipini belirleyen yasal sınırları, yükün hangi özelliğinin hangi dorseyi gerektirdiğini ve seçimi nasıl yaptığımızı anlatıyoruz.
Yasal sınırlar kararı çerçeveler
Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 128. maddesi, karayolunda seyredecek araçların ölçü ve ağırlıklarını belirler. Türkiye'de geçerli sınırlar:
| Azami | |
|---|---|
| Genişlik | 2,55 m |
| Genişlik (frigorifik yapı) | 2,60 m |
| Yükseklik | 4,00 m |
| Uzunluk (yarı römorklu araç) | 16,50 m |
| Yüklü ağırlık (5+ dingilli katar) | 40 ton |
| Yüklü ağırlık (ISO konteynerli 3-S2/3) | 44 ton |
Ağırlık kontrollerinde aracın azami yüklü ağırlığının en çok %5'i kadar tartı toleransı tanınır. Avrupa Birliği'nde de 96/53/EC sayılı direktif benzer sınırları koyar; bu yüzden Türkiye çıkışlı bir araç Avrupa'da aynı ölçülerle seyreder.
Bu sınırların üzerine çıkan yükler artık standart komple taşıma değil, gabari dışı taşıma kapsamına girer ve özel izin gerektirir.
Hacim mi sınırlıyor, ağırlık mı?
Bu, araç tipini belirleyen ilk sorudur.
Hacimle sınırlı yükler — tekstil, ambalaj, plastik, mobilya, izolasyon. Hafiftir, çok yer kaplar. Burada mega dorse öne çıkar: iç yüksekliği daha fazla olduğu için standart tenteliye göre belirgin şekilde daha çok hacim alır.
Ağırlıkla sınırlı yükler — metal, makine, kimyasal, mermer. Ağırlık sınırı hacim dolmadan dolar. Burada mega dorsenin fazladan hacmi işe yaramaz; standart tenteli veya kamyon yeterlidir.
Aynı 33 palet, yoğunluğuna göre iki farklı araç gerektirebilir.
Dorse tipleri ve uygun olduğu yükler
- Standart tenteli — Genel amaçlı. Yandan, üstten ve arkadan yükleme yapılabilir. Yoğunluğu yüksek yüklerde ilk tercih.
- Mega tenteli — Yüksek hacimli, düşük yoğunluklu yükler. İç yüksekliği fazladır.
- Frigorifik — Isı kontrollü taşıma. Gıda, ilaç, kimya. Yönetmelik frigorifik yapı genişliğine 2,60 m izni verir; yani izolasyon duvarı için 5 cm fazladan pay tanınmıştır.
- Kamyon (tek parça) — Küçük hacimli veya dar adres erişimi olan sevkiyatlar. Tırın giremediği yerlerde.
- Lowbed / özel ekipman — Yüksekliği veya ağırlığı standart dorseye sığmayan makine ve iş makineleri.
Adres, dorseyi seçtirir
16,50 metrelik bir tırın giremediği bir bayi girişi, ne kadar uygun olursa olsun o dorseyi devre dışı bırakır. Bu yüzden araç kararından önce şunları soruyoruz:
- Teslim adresine tır girebiliyor mu, manevra alanı var mı?
- Boşaltma nasıl yapılacak — rampa, forklift, vinç, yandan yükleme?
- Randevulu bir depo mu, yoksa serbest saatte mi teslim edilecek?
- Şehir içi giriş saat kısıtlaması var mı?
Bu bilgi gelmediğinde araç doğru seçilse bile teslim noktasında beklemek zorunda kalır.
Soğuk zincir ayrı bir plandır
Frigorifik taşımada araç tipi tek başına yeterli değildir. Yükleme öncesi dorsenin istenen dereceye getirilmesi (ön soğutma), taşıma boyunca sıcaklık kaydının tutulması ve teslimde bu kaydın paylaşılması, sürecin ayrılmaz parçalarıdır.
Bu yüzden ısı kontrollü yüklerde "frigorifik araç bulduk" demek işin başlangıcıdır, sonu değil.
Karar sırası
- Yükün brüt ağırlığı ve hacmi (m³)
- Yükleme metresi ve palet düzeni
- Yoğunluk: hacim mi ağırlık mı sınırlıyor
- Isı, ADR veya özel ekipman gereksinimi
- Teslim adresinin araç kabulü ve boşaltma yöntemi
- Çıkış tarihi ve alıcı randevusu
Bu sıra tamamlandığında araç tipi çoğu zaman kendiliğinden belli olur.
Yükünüz standart ölçülere sığıyorsa komple taşımalar, hacimle sınırlıysa mega komple taşıma, ısı kontrollüyse frigorifik komple taşıma üzerinden ilerliyoruz. Ölçü ve tarih bilgisiyle teklif formunu doldurmanız yeterli.
